เคยสงสัยกันไหมครับว่า คนส่วนใหญ่ก็รู้ว่า การเก็บเงิน ออมเงิน เป็นเรื่องสำคัญมาก ๆ จะวัดว่าอายุ 40 ขึ้นไปจะอยู่สบายหรือร่อแร่ก็ด้วยเงินออมเงินลงทุนที่เก็บสะสมมา แต่โลกนี้มันโหดร้าย มีคนมากมายที่อยากจะให้คุณจ่ายเงินสุด ๆ ไม่เชื่อลองมองไปรอบตัวตอนคุณอ่านข้อความนี้ก็ได้ คุณต้องเห็นโฆษณาอะไรบางอย่างแฝงตัวอยู่ ไม่ว่าจะทีวี ในมือถือ ตอนรอรถไฟฟ้า รอรถเมล์ รอลิฟต์ แม้กระทั่งนั่งรอในห้องส้วม สมัยนี้คุณยังสั่งซื้อโซฟาได้เลย แค่พกมือถือเข้าไปด้วยเท่านั้น!!

แต่ถ้าเราลองสังเกตดี ๆ ระหว่างวันเรามีเรื่องให้คิดให้ทำสารพัด แสดงว่ามันมีแค่ไม่กี่ช่วงเวลา อาจเป็นแค่เสี้ยววินาทีเองที่ทำให้คุณเสียเงิน ลองมาดูกันดีกว่า

พวกที่ช็อปปิ้งออนไลน์บ่อย ๆ จะรู้สึกว่า เราตัดสินใจซื้อของง่ายขึ้น เพราะ มันคลิ๊กแค่ทีสองทีก็ได้แล้ว ถูกครับ! พวกเค้าพยายามทำให้มันง่าย เพราะวูบเดียวเท่านั้นที่เราจะตัดสินใจซื้อ ถ้ายืดมันออกไปเราจะไม่ใช้อารมณ์ซื้อแล้ว สมองจะส่งเหตุผลมาคัดค้านทันที ยิ่งถ้าผสานกับกลยุทธ์ promotion อันทรงพลัง ที่ทำลายกะจิตกะใจปฏิเสธของเรา พวกคุณนี่แพ้หมดรูปแน่สำหรับโปรโมชั่นสุดโหดอย่าง ซื้อ 1 แถม 1! ซื้ออันนี้แถมฟรีไอ้นี่! ถ้าบวกอีกว่า เป็นสินค้าและบริการภายในเวลาจำกัด (นี่ยังไม่เสริมด้วยคำว่าเฉพาะสิบท่านแรกในสิบนาทีนี้) เหตุผลของคุณมักจะวิ่งตามอารมณ์ไม่ทันหรอก นึกอีกทีของก็อยู่ในถุงหรือส่งมาแล้วล่ะ ให้สังเกตจุดนี้ดี ๆ ว่า ถ้าเรายืดเวลาตัดสินใจออกไปสักพัก คุณจะเริ่มรู้สึกได้ว่าคุณไม่ต้องการมันหรอก

วิธีจัดการพวกนี้อย่างง่าย คือ พยายามอย่าเข้าเว็บพวกนี้บ่อย ๆ หรือกรณีไปร้านค้า คุณจดไปก่อนเลย จะเอาอะไร อะไรที่หมด ที่จำเป็นต้องซื้อ พอถึงร้าน อะไรที่ไม่จดคุณไม่ซื้อ แค่นี้ก็สกัดการซื้อเบี้ยบ้ายรายทางได้เยอะแล้ว โดยเฉพาะพวกที่อยู่ตรงข้าง ๆ จุดจ่ายเงิน เพราะช่วงเวลาคิดในการซื้อน้อยมาก หยิบวางให้เช็คติ๊ด ๆ จบเลย มันจึงมักเป็นอะไรเล็ก ๆ ที่คุณไม่ต้องตัดสินใจมาก เช่น ขนมนมเนย ลูกอม มีดโกนหนวด (อย่างอเมริกาสมัยก่อนเป็นถุงน่อง) จะบอกว่าทุกอย่างในห้างถูกเซ็ตให้คุณควักกระเป๋าหมดเลย  ลองสังเกตดูว่า ตรงทางเข้าซุปเปอร์มาร์เก็ตโซนอาหาร มักจะมีพวกขนมปังวางอยู่ กลิ่นของมันทำให้คุณรู้สึกดีและจะซื้ออะไรตามมากินอีกโขยงนึง ระดับสายตาคุณจะเต็มไปด้วยของที่เขาอยากขาย ตราสินค้ารูปหมาของกระดาษทิชชู่ก็ผูกความรู้สึกคุณให้แวบถึงโฆษณาที่สุนัขวิ่งไล่ทิชชู่ แล้วคุณก็หยิบมันมาเพราะรู้สึกคุ้นเคยในใจ ใช่แล้วครับ อะไร ๆ มันเซ็ตมาหมดเลย คุณรอดยาก ถ้าไม่สร้างอะไรบางอย่างมาปกป้องเพื่อเพิ่มระยะห่างมันกับคุณ หรือสกัดอารมณ์ที่ถูกกระตุ้นให้อยากซื้อ

เรื่องต่อมา คือ พฤติกรรมการใช้จ่ายของคน ทำไมเวลาเล่นในบ่อนในคาสิโน เขาต้องให้เราแลกเป็นชิป ทำไมทุกร้านค้ากระตุ้นให้เราจ่ายด้วยบัตรเครดิต ทำไม? ทำไม? ก็เพราะ พวกเค้ารู้ไงว่าเวลาคุณจ่ายเงินสด คุณคิดสารพัด เสียดายก็เสียดาย เอออย่าพึ่งซื้อดีกว่า แต่บัตรเครดิตนี่คุณไม่เห็นเงินสดที่ถูกจ่าย คุณจะรู้สึกอะไร ๆ มันก็ง่าย เรื่องใช้จ่ายเรื่องง่ายจริง ๆ รู้ตัวอีกทีก็กดกู้บัตรใบที่ 2 มาโปะใบแรกไปซะแล้ว การมีแผนสะสมแต้ม ให้รางวัล ก็เป็นตัวกระตุ้นตามมา ทำให้คุณรู้สึกมันเป็นเกมที่ท้าทายบางอย่าง อย่างร้านเสื้อถ้าปกติคุณไม่มีเงินคุณก็เดินออก แต่ถ้ามีปุ๊บคุณเดินเข้าไปบอกเอาสองตัวด้วยซ้ำ แถมคุณยังหาข้ออ้างให้ด้วยว่าซื้อเป็นรางวัลตัวเองอีกแหน่ะ

พูดถึงเจ้าบัตรเครดิตนี่ มันเป็นหนึ่งในนวัตกรรมการเงินที่เล่นกับความรู้สึกเสกเงินสดขึ้นมา เงินจ่ายไม่มาก แต่ได้ของทันที คล้าย ๆ สินเชื่อกู้ซื้อรถ ซื้อบ้าน มันทำให้คุณเลือกเอาเงินในอนาคตมาใช้จ่าย ทำให้คุณลืมไปว่า คุณต้องการมันจริงรึเปล่า บางทีคุณก็รู้สึกอยากผ่อน 0% ทั้ง ๆ ที่มันอาจจะไม่ได้ต้องการของชิ้นนั้นสักเท่าไหร่ก็ตาม

และอารมณ์พวกนี้หล่ะที่มันจะ ปาดหน้าทางการเงิน คุณลืมเป้าหมายระยะยาวที่จะมีเงินเก็บก้อนใหญ่ ไปเที่ยวรอบโลก ส่งลูกเรียนนอก ฯลฯ เพราะถูกปาดหน้าด้วยความรู้สึกพึงพอใจระยะสั้น ๆ  ซึ่งวิธีที่จะกำราบเรื่องพวกนี้ เราจะใช้หนามยอกเอาหนามบ่ง เขาสร้างรูปแบบอะไรขึ้นมาให้เสียเงิน เราก็สร้างรูปแบบนั้นกลับเพื่อเก็บเงิน

ถ้าเขาทำให้คุณพอใจระยะสั้นในการซื้ออะไรสักอย่าง คุณต้องทำให้มันตรงข้าม ก่อนอื่นคุณต้องรู้ก่อนว่า ถ้าคุณใช้จ่ายเกินฐานะ ระยะยาวคุณเจ๊ง! ถามตัวเองอยากเป็นแบบนั้นไหมในอีก 10 20 ปีข้างหน้า ถ้าไม่แล้วเราจะเป็นอะไร กระตุ้นตัวเองซะ

ต่อมาถ้าเขาสร้างให้มันง่ายที่จะจ่าย คุณก็สร้างให้มันยากที่จะซื้อแทน เช่น จดมาจากบ้านเลยจะซื้ออะไร ไม่ซื้ออะไรนอกบิล หรือคิดอะไรค้านตัวเองหน่อย คุณจะได้อะไรบ้างถ้าเลิกจ่ายเงินวันละ 100 บาท สำหรับสิ่ง ๆ หนึ่ง เดือนนึงเงินเพิ่ม 3,000 ปีละ 36,000 เอาไปเก็บออม เช่น ซื้อกองทุนรวมหุ้น ทุก ๆ เดือนแทน

และอย่างที่เราทราบจากข้างบนว่า การจ่ายเงินสดทำให้คุณระมัดระวังมากขึ้น ถ้าไม่จำเป็นอย่าใช้บัตรเครดิต พกเงินไปให้พอดี ๆ เวลาอยากได้อะไรมาก ๆ จดใส่กระดาษแล้วกลับไปคิดที่บ้าน ประมาณ 8 ใน 10 พอนั่งคิดเรื่อย ๆ คุณจะไม่ต้องการมันเลย พลังของการยืดเวลา แถมอีกด้วยว่า เวลาเครียดอย่าไปซื้อของ หาอะไรอย่างอื่นทำ เพราะเวลาเครียดสมองมันจะหลั่งสารกระตุ้น คุณจะเคลิ้ม ๆ แล้วก็ช็อปหมดตัว เหมือน ๆ กับที่เคยได้ยินว่า เวลาเครียดคนจะกินมากขึ้น ซัดหวานมากขึ้น มันคล้ายกัน

วิธีต่อมาทำ คือทำทุกอย่างให้เป็นเกม คุณจะท้าทายมากขึ้น เช่น ทำกระดาษแปะเลย คุณจะเก็บเงินเริ่มจากเดือนนี้ 10% ของเงินที่ได้ เก็บอีก 2-2.5% เป็นรางวัลแยกไว้ เช่น รายได้เดือนละ 10,000 เก็บ 1,000 หัก 250 แยกไว้ ครบ 2 เดือนจะได้ 500 คุณจะเอา 500 ไปซื้ออะไร กินอะไรก็ได้ ให้รางวัลตัวเองที่ทำทะลุเป้า ทำไปเรื่อย ๆ เกมนี้ของคุณจะเริ่มสนุกที่เห็นตัวเลขในบัญชีเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ  อย่างของผมเรื่องเก็บแบงค์ 50 ทำไมผมเก็บได้เยอะมาก ผมมาเข้าใจตอนนี้ว่าแรงจูงใจมาจากผมเห็นว่ามันเป็นเกม ผมจะทำได้ไหม ถ้าแบงค์ 50 เต็มกระเป๋าแล้วต้องใช้มัน ผมจะอดใจได้ไหม พอทำได้ ผมจะรู้สึกภูมิใจเล็ก ๆ เออ มันเป็นงี้นี่เอง

อันสุดท้ายที่จะเสนอคือ จงทำทุกอย่างให้เป็นอัตโนมัติ ทำทุกอย่างให้ไม่ต้องคิด สมองมนุษย์ไม่ชอบการเปลี่ยนใจ ใช่สิ! เอาพลังงานไปตัดสินใจเรื่องอื่นดีกว่า แทนที่จะมานั่งคิดว่าวันนี้จะขับรถไปทำงานโดยใช้ถนนเส้นอื่นแปลกใหม่ โอ๊ย พอ ๆ เก็บพลังไว้คิดเรื่องทำงานดีกว่า ขับทางเดิมเหอะ! สมองคุณบอกประมาณนี้ล่ะ เพราะฉะนั้น เราก็ทำเรื่องเก็บเงินให้มันเป็นอัตโนมัติ เซ็ตแผนทั่วไปเลย ถามว่ากฎข้อนี้ใครรู้ดี คำตอบคือสรรพากรกับประกันสังคมไง! เงินมันหายไปก่อนถึงมือคุณ มันมองไม่เห็น เค้าถึงไม่ต้องกังวลกับการมารอเก็บภาษีทีหลัง เราก็เอามาทำบ้าง เรื่องพวกนี้มีบริการพร้อม เช่น ไปทำเรื่องหักเงินซื้อกองทุนทุกวันหลังเงินเดือนออกอย่างน้อย 10% ของเงินเดือน หรือ ไปขอให้บริษัทเพิ่มเงินที่หักเข้ากองทุนสำรองเลี้ยงชีพเต็มอัตรา หรือไม่ก็ พอได้เงินเดือนปุ๊บก็กดโอนเข้าบัญชีที่เปิดไว้เพื่อออมเงิน

เราอาจบวกเพิ่มด้วยวิธีเพิ่มเปอร์เซ็นต์สำเร็จ เช่น หาเพื่อนที่มีเป้าเก็บเงินแบบเดียวกัน ขอความช่วยเหลือคนที่เข้าใจเรื่องลงทุนเก็บเงินหรือคนที่เขาทำอยู่ หาเพื่อนกลุ่มใหม่ เช่น เข้าไปเป็นสมาชิกในเว็บบอร์ดที่สนใจเรื่องเก็บเงินเรื่องลงทุน แต่วิธีที่ดีมาก ๆ คือหาคนที่เป็นเพื่อนสนิท กลุ่มเพื่อนรอบตัว หรือจะเป็นคนรักให้คอยช่วยเตือนยามลืม ร่วมทำไปพร้อมกันและกระตุ้นให้เราไปต่อ เราจะได้ทั้งคู่มิตรที่เป็นครูฝึกคอยคุมและแฟนคลับคอยให้กำลังใจชื่นชม แผนการเงินของคุณจะไปไวมาก อย่างที่เขาว่าไงครับ

จุดหมายปลายทางก็สำคัญ แต่ระหว่างทางนั้น วิวรอบ ๆ และคนข้าง ๆ ก็ทำให้สุขและสนุกสุด ๆ เหมือนกัน เพราะโลกมันกว้าง คนข้าง ๆ จึงสำคัญครับ อิอิ

การที่คนเราจะลงมือทำตามแผนการเงินที่วางไว้แล้วรวยตามนั้น เอาจริง ๆ มันยากนะครับ เพราะจะมีกับดักหลายชั้นมาก ๆ ไม่ใช่ว่าจะผ่านกันไปได้ง่าย ผมมักจะชื่นชมเสมอสำหรับคนที่มีวินัยในการลงทุน แม้ตัวเขาจะมองว่าเขาไม่ได้ทำอะไรเลย แค่ทำซ้ำ ๆ ลงทุนไปเรื่อย ๆ ก็ตาม เพราะพอผมลองทวนดูแล้วพบว่า เส้นทางในการลงทุนจริงใช้คำว่า โคตรยาก ได้เลย

1. กับดักเรื่องความแปลก

คุณต้องทำอะไรแปลกจากชาวบ้าน เริ่มตั้งแต่การคิดเรื่องเก็บเงิน โดยเฉพาะคนอายุน้อย ๆ จะมีคำถามมากมายว่า เครียดไปรึเปล่า? จริงจังกับชีวิตไปล่ะ? ชีวิตไม่สนุกล่ะ เพราะในบรรดาคนรุ่นเดียวกัน ถ้าคุณคิดว่าคุณจะเริ่มเก็บเงินล่ะก็ คุณจะดูแปลกมาก ๆ

ผมมักจะได้ยินเรื่องเล่าจากเพื่อนผมนี่ล่ะว่า ในแผนกที่ทำงานของพวกเขามักจะมีคนไม่กี่คนที่เก็บเงิน ในขณะที่บางคนในแผนกแม้จะอายุ 30 กว่าแล้ว ก็ยังไม่มีเงินออมเลยสักบาท บางที่ก็พูดให้มันดูเป็นเรื่องตลกไปเลย เพราะคนจะล้อว่าทำอะไรเว่อร์ ๆ อายุ 20 กว่าเริ่มซื้อกองทุนรวมแล้วหรือ

การทำอะไรแปลกจากคนอื่น จริง ๆ แล้วไม่ใช่ว่าจะทำมันได้ง่าย ๆ นะครับ มนุษย์มักจะมีพฤติกรรมแห่ตาม (herd) และสภาพแวดล้อมจะผลักดันมนุษย์ให้มีสภาพชีวิตที่เหมือน ๆ กัน เราจึงจะเห็นว่า คนส่วนใหญ่ไม่ค่อยชอบทำอะไรที่มันแตกต่างจากคนอื่นหรอก การที่คุณเริ่มเก็บเงินออมและลงทุน คุณจึงถือว่าได้ผ่านกับดักพฤติกรรมมนุษย์อันแรกแล้ว

2. กับดักความต้องการ

หลังจากต้องสู้กับใจคนอื่น ต่อมาคุณจะเจอกับดักที่สอง  คือ คุณต้องสู้กับใจตัวเองโดยเฉพาะ ความต้องการทันที เช่น อยากได้กระเป๋าใหม่ อยากกินโน่นนี่ อยากได้รถ อยากไปเที่ยว แล้วบางทีการเก็บเงินในช่วงแรก ๆ จะต้องยอมไม่สบาย ยอมลำบากในช่วงสั้นบ้าง โดยเฉพาะช่วงที่เพิ่งเริ่มเก็บเงินตอนแรก ๆ เพราะฉะนั้น คุณจะต้องอดทนและมีวินัยอย่างมาก

ในยุคนี้แค่คุณเปิด facebook หรือ instagram ขึ้นมาคุณก็จะเจอกับภาพชีวิตดี ๆ ของคนหลายคนที่ไปเที่ยว ไปทำนู่นนั่นนี่ ซึ่งถ้าคุณไม่มั่นคงกับแผนการเงินของคุณ คุณจะเตลิด เนื่องจากผลลัพธ์ระยะสั้นจากการใช้เงินนั้นหอมหวนนัก แรงกระตุ้นสมองจะล่อให้คุณตอบสนองกับความต้องการของตัวเองทันที เช่น อยากได้ก็กดซื้อสิ สมัยนี้คลิ๊กเดียวหักเงินทันที ไม่ต้องออกไปเดินซื้อข้างนอกด้วย

บนโลกแห่งการตลาดและโฆษณา ใคร ๆ ก็อยากล้วงเงินออกจากกระเป๋าของคุณครับ การเก็บออมเงินไว้เพื่อเป้าหมายระยะยาว และอดทนที่จะไม่ตอบสนองความต้องการทันทีของตน ถือว่าเป็นกับดักที่โหดร้ายอย่างหนึ่ง ผ่านมันไปได้ยาก

3. กับดักคำถามทางการเงิน

กับดักต่อมาคือเรื่องของ สินทรัพย์ลงทุน สมมติคุณตัดสินใจจะลงทุนล่ะ ก็จะเจอคำถามมากมายว่าจะลงทุนอะไรดี น่าแปลกนะครับ เรื่องเงินเป็นเรื่องที่คนส่วนใหญ่ในชีวิตคุณตอบไม่ได้ ให้คำแนะนำที่ถูกต้องไม่ได้ ซึ่งก็ไม่แปลก ถ้าคุณหาคนข้างตัวที่ตอบเรื่องนี้ทะลุปรุโปร่งได้ แสดงว่าคุณอยู่ในแวดวงคนลงทุนหรือกลุ่มคนฐานะดี ไม่ก็กำลังจะมีฐานะดีต่อไป

ถ้าถามคนส่วนมาก คุณก็จะจบที่เงินฝาก สลากออมสิน ประกันชีวิต

คนส่วนใหญ่จะไม่สามารถให้คำแนะนำได้ว่าคุณจะต้องลงทุนอะไร เพราะคนส่วนใหญ่พอเป็นเรื่องเงินจะวิ่งเข้าหาสิ่งที่ดูปลอดภัย (ซึ่งจริง ๆ ไม่ได้ปลอดภัยอย่างที่คิด) และในเมื่อคนส่วนใหญ่ไม่ค่อยศึกษาเรื่องการเงินการลงทุน (แม้ทั้งชีวิตเขาจะต้องใช้เงินก็ตาม) การลงทุนจึงมักเหมือน ๆ กัน และนั่นก็เลยทำให้เป็นการยากที่พวกเขาจะมีฐานะดีจากการลงทุน

การที่คุณหลุดพ้นจากกับดักนี้ และเริ่มลงทุนในสินทรัพย์อะไรที่ให้ผลตอบแทนดีขึ้น เช่น อสังหาริมทรัพย์ หุ้น ก็ถือว่ากระโดดจากกับดักออกมาได้อีกอันครับ

4. กับดักของตัวเลือก

ต่อให้เลือกแนวทางสินทรัพย์ลงทุนถูกต้อง แต่คุณจะเจออีกกับดัก คือ เรื่องของการเลือก พาหนะในการลงทุนสินทรัพย์ดังกล่าว คุณก็จะไม่รู้ว่าควรจะลงทุนยังไงดี ลงทุนเองหรอ หรือซื้อกองทุน หรือยังไง และแนวทางลงทุนควรแบบไหน กับดักซ้อนไปอีก คือ พอถึงจุดนี้คุณก็จะวิ่งเข้าหาการลงทุนที่เหมือนคนอื่น ๆ คุณอาจชนะพฤติกรรมตามแห่ในกับดักที่ 1 แต่มาตายในกับดักที่ 4

ในขั้นตอนนี้คุณรู้ล่ะว่าคุณจะต้องลงทุนกองทุนหุ้น แต่คุณไม่มีหลักการกำกับความคิดว่าจะเลือกกองทุนหุ้นยังไง คุณก็ลงเอยด้วยการถามคนอื่น ๆ ถามในโลกสังคมออนไลน์ ถามเว็บบอร์ดต่าง ๆ ว่า กองทุนไหนดี แล้วคุณก็จะแห่ซื้อตาม รวมไปถึงวิธีลงทุนด้วย เราก็จะพบว่า คนส่วนใหญ่ก็จะลงทุนกองทุนหุ้นดัง ๆ ที่ถูกพูดถึงบ่อย ๆ ที่จ่ายปันผล ก็เพราะติดกับดักข้อนี้ครับ

5. กับดักทางอารมณ์

แม้คุณจะมีวิธีเลือกกองทุนหรือเลือกหุ้นถูกต้อง แผนการเยี่ยม แต่สุดท้ายพอเจอหุ้นตกปุ๊บ คุณขายทิ้งหมดเลย หรือลงทุนไป 7 เดือนแพ้ใจตัวเอง ขายทิ้ง เลิกลงทุน เอาไปซื้อของที่อยากได้แทน สรุปคุณก็ไม่ได้อะไรอยู่ดี กับดักนี้ฆ่านักลงทุนมาเยอะแยะ เพราะทัศนคติบางอย่างมันไม่ไปกับการลงทุน นักลงทุนอยากได้กำไรไว ๆ นักลงทุนกะเก็งว่าตลาดหุ้นจะขึ้นตลอดเวลา นักลงทุนอดทนกับหุ้นตกไม่ได้ นักลงทุนไม่สามารถลงทุนได้ยาว ผมเรียกว่ากับดัก แพ้ใจตัวเอง

สรุปแล้ว สิ่งแวดล้อมในปัจจุบันยากมากที่คุณจะเป็นนักลงทุนที่ประสบความสำเร็จ วางแผนและบริหารจัดการเงินตัวเองได้ กับดักมันเยอะ

เวลาเขียนอะไรแบบนี้นึกถึงคำพูดชาร์ลี มังเจอร์เสมอ “ถ้ามันง่าย ใครๆก็รวยกันหมดแล้ว” 

คุณต้องมีทัศนคติ หลักการ และวินัยดีจริง ๆ ถึงจะถึงฝั่งฝันครับ ดังนั้น เวลาเจอใครที่ลงทุนระยะยาว ลงทุนอย่างมีวินัยอย่างอดทน แม้เจ้าตัวจะรู้สึกว่ามันก็เฉย ๆ ธรรมดานะ แต่ผมจะชื่นชมเขามาก และอยากจะบอกว่าใน 100 คน คุณอาจเป็นคนจำนวนน้อยมาก คนที่ทำแบบคุณได้อาจจะมีแค่ 5 – 10 คนเท่านั้นเอง เผลอ ๆ ไม่ถึงด้วยซ้ำ

ว่าแต่ตอนนี้เจอกับดักข้อไหนกันอยู่ครับ อิอิ